W najnowszym numerze miejskiej gazety ukazał się artykuł poświęcony deportacji sióstr Klarysek Kapucynek z Przasnysza do niemieckiego obozu KL Soldau (Działdowo). Autorem artykułu jest Siostra Maria Donata od Najświętszego Serca Pana Jezusa, Klaryska Kapucynka z Klasztoru w Przasnyszu.

S. Kowalska Mieczysława (Maria Teresa od Dzieciątka Jezus) OMCap. – błogosławiona, klasztor w Przasnyszu. Urodzona 19 września 1902 roku. Od młodych lat prowadziła głębokie życie pobożne, np. należała do wielu bractw, m.in. Szkaplerza Niepokalanego Poczęcia Serca Jezusowego, Żywego Różańca, Matki Bożej Dobrej Śmierci czy Apostolstwa Chorych. W wieku 13 lat przystąpiła do I Komunii św. W dniu 23 stycznia 1923 roku wstąpiła do zakonu Mniszek Klarysek Kapucynek w Przasnyszu (klasztor klauzurowy). 12 sierpnia 1923 roku rozpoczęła nowicjat, przyjmując imię Maria Teresa od Dzieciątka Jezus. Śluby wieczyste złożyła 26 lipca 1928 roku. W obozie Soldau przebywała od 2 kwietnia 1941 roku do dnia swojej śmierci tj. do 25 lipca 1941 roku.

298 słów, 2 minuty czasu czytania.

🔻W tym roku obchodzimy 85. rocznicę męczeńskiej śmierci młodego księdza Leona Kulasińskiego z diecezji płockiej, który zmarł w KL Dachau.
😊Z radością prezentujemy Państwu kolejną publikację stowarzyszenia, poświęconą życiu, działalności oraz męczeństwu ks. Leona, który był również więźniem obozu Soldau.

👉”Leon Kulasiński znajdował się w niemieckiej niewoli w obozach śmierci, dwadzieścia miesięcy. W tym piekle kacetów dawał dobry przykład kapłańskiego życia, podnosił na duchu, obdarzał radością współwięźniów. Kapłańskim sercem przyjmował cierpienie, które otrzymał z dopustu Bożego. Pomimo nienawiści i pogardy dla człowieka, ks. Leon zachował godność. Przykład jego życia jako więźnia, jest świadectwem wspaniałej miłości chrześcijańskiej, która spotkała się z nienawiścią w piekle obozu koncentracyjnego”.

🗣️Z recenzji dr Anny Jagodzińskiej:

„Publikacja Andrzeja Ruteckiego „Przeszedł dobrze czyniąc. Ks. Leon Kulasiński (1911-1941) męczennik z KL Dachau” jest monografią – poprzez osobę polskiego kapłana, męczennika, więźnia niemieckiego obozu koncentracyjnego Dachau – poświęconą tragicznym losom duchowieństwa katolickiego na terenie diecezji płockiej i ziemi działdowskiej podczas niemieckiej okupacji w latach 1939-1945, włączonych do Trzeciej Rzeszy niemieckiej. Prześladowania księży stanowią ważny i znamienny epizod planowej eksterminacji polskich elit na terenach włączonych do Niemiec. Brak jednak, jak dotąd, szerszych badań nad losami księży z ośrodków lokalnych – parafii i dekanatów. Tak więc recenzowana praca wypełnia jedną z tych luk i wnosi poprzez to istotny wkład do refleksji naukowej.

Jednak szczególną jej wartością jest wymiar popularyzatorski, jakże ważny współcześnie, gdy polskie społeczeństwo przechodzi ważne zmiany w sferze pamięci zbiorowej o czasach II wojny światowej. Książka Andrzeja Ruteckiego znakomicie wpisuje się w nurt polskiej historiografii, a tym samym potrzebę upamiętniania, ale i przypominania wydarzeń podczas niemieckiej okupacji w latach 1939-1945, jest bowiem wkładem w budowę pamięci kulturowej, szczególnie społeczności diecezji płockiej i ziemi działdowskiej. Na uwagę zasługuje szeroki kontekst, w którym osadza Autor omawiane treści. Publikacja jest także wyrazem troski o pamięć o tych, którzy przeszli przez niemieckie obozy koncentracyjne”.

94 słowa, 1 minuta czasu czytania.

9 kwietnia 2026 roku odbyła się promocja książki „Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady” – wydarzenie, które przyciągnęło osoby zainteresowane historią i pamięcią o trudnych losach związanych z tym miejscem.

Spotkanie było okazją nie tylko do poznania samej publikacji, ale też do rozmów, refleksji i wymiany myśli z autorami oraz uczestnikami wydarzenia. Atmosfera była bardzo poruszająca – widać było, że temat nadal budzi silne emocje i potrzebę rozmowy.
Dziękujemy wszystkim, którzy byli obecni i współtworzyli to spotkanie. Szczególne podziękowania kierujemy do organizatorów spotkania: Centrum Dialogu Kulturowego „Dom Wesołka” i Pani Daria Zarodkiewicz.

Zdj. Archiwum CDK „Dom Wesołka”

188 słów, 1 minuta czasu czytania.

W czwartek 26 marca 2026 r. odbyła się w Muzeum Pogranicza promocja książki „Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady”, pod honorowym patronatem Grzegorza Mrowińskiego Burmistrza Miasta Działdowo.
Autorami publikacji są Andrzej Rutecki, wiceprezes Stowarzyszenia „Pamięć i Tożsamość” oraz dr Anna Jagodzińska, były pracownik Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN.

Podczas spotkania Andrzej Rutecki podkreślał, że książka jest zwieńczeniem pracy badawczej nad dokumentami archiwalnymi z IPN (w największym stopniu chodzi o dokumenty wytworzone przez Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich (Hitlerowskich) w Polsce z lat 40. i 50. tych i okręgowej komisji, która badała zbrodnie, których dopuścili się Niemcy w Lager Soldau, a także swoistym podsumowaniem 10. letniej działalności Stowarzyszenia Odnowy Chrześcijańskiej Pamięć i Tożsamość w Działdowie.
Po prezentacji książki rozgorzała ciekawa dyskusja pomiędzy zgromadzonymi gośćmi a autorem, która dotyczyła planów na przyszłość związanych z upamiętnianiem więźniów niemieckiego obozu Soldau. Głos zabrali m.in. Jerzy Buczyński, reprezentujący rodziny ofiar obozów NKWD w Ciechanowie i Działdowie oraz Jaromir Skrzypecki, nadleśniczy w Nadleśnictwie Dwukoły. Na promocji obecny był prezes Stowarzyszenia Zenon Gajewski, spotkanie prowadził Krzysztof Siemianowski z Muzeum Pogranicza. Na końcu można było otrzymać publikację wraz z podpisem autora.

Fotografie i tekst: Małgorzata Czerwińska

275 słów, 1 minuta czasu czytania.

__________________________________________________________________________________________

Dzisiaj przypada Międzynarodowy Dzień Pisarzy, dlatego jest to dobry moment, aby poinformować o wydaniu kolejnej publikacji członków naszego stowarzyszenia dr Anny Jagodzińskiej i Andrzeja Ruteckiego pt. „Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady”.

Co znajdziemy w publikacji❓❓
📌W pierwszej części książki czytelnik zapozna się z ogólną historią niemieckiego obozu Soldau oraz historią miasta w dniu wybuchu wojny. Z obszernej historiografii wybrano najważniejsze fakty, które stanowią syntetyczny opis wydarzeń związanych z hitlerowskimi zbrodniami na ziemi Działdowskiej, działalnością Selbstschutzu, eksterminacją polskiej inteligencji, w tym duchowieństwa, holocaustem Żydów, a także stanem badań nad faktycznymi ofiarami oraz liczbą pomordowanych w tym utajonym ośrodku zagłady. W dalszej części pracy czytelnik będzie mógł zapoznać się z krótkim zarysem obozu hitlerowskiego, przejściowego dla dzieci w Iłowie-Osadzie, a także z historią nakazowo-rozdzielczego obozu NKWD, który funkcjonował w Działdowie w 1945 roku.

📌W drugiej części książki czytelnik będzie mógł zapoznać się z licznymi relacjami i zeznaniami byłych więźniów oraz osób, które badały losy ofiar hitlerowskiego obozu Soldau (Działdowo).

➡️Ponad 60 relacji byłych więźniów i świadków obozu Soldau
➡️Bogata dokumentacja zdjęciowa (50 str.)
➡️Aneksy
➡️Indeks osób
➡️Oprawa miękka ze skrzydełkami
➡️Format 16,5 x 23,5 cm
➡️Liczba stron 534

406 słów, 2 minuty czasu czytania.

Antoni Julian urodził się 11 lutego 1858 r. we wsi Lubienia, w parafii Krynki k. Opatowa,
w ówczesnej diecezji sandomierskiej. Został ochrzczony 13 lutego przez ks. Jana Myślińskiego-proboszcza kościoła pw. Wniebowzięcia NMP i św. Marcina w Krynkach.
Poniżej odpis metryki chrztu Antoniego Juliana Nowowiejskiego (19.11.1989 r.)

Akt nr 16 z roku 1858
Działo się we wsi Krynkach dnia trzynastego lutego tysiąc osiemset pięćdziesiątego ósmego roku
o godzinie dziewiątej rano. Stawił się Antoni Nowowiejski lat pięćdziesiąt trzy mający, nadleśniczy
w Leśniczówce Iłża zamieszkały w Lubieni w obecności Jana Kucharskiego lat czterdzieści sześć
i Franciszka Sadowskiego lat trzydzieści sześć mających kolonistów w Lubieni zamieszkałych i okazał nam dziecię płci Męskiej urodzone w Lubieni z Jego Małżonki Marianny z Sutkowskich mającej lat trzydzieści sześć. Dziecięciu temu na Chrzcie świętym nadano imiona Antoni Julian, a urodzonemu dnia jedenastego lutego b. r. o godz. 7 rano. Rodzicami jego chrzestnymi byli Augustyn Piątek i jego żona Teresa. Akt ten stawiającemu i świadkom pisać nieumiejącym przeczytawszy razem z Ojcem podpisaliśmy.
Tu złożono podpisy
Ks. Myśliński
Antoni Nowowiejski
Krynki, 1989.11.19
Na marginesie aktu jest notatka
„został biskupem w 1909 r. w Płocku”

Nowowiejscy byli bardzo pobożni. Z rodzinnego domu późniejszy Biskup płocki wyniósł wartości religijne i patriotyczne, a także głęboką wiarę i wysoką kulturę duchową. Wielu uważało, że był obdarzony zdolnościami i niezwykłą siłą woli. Współpracował z łaską czyli osiągnął znaczny stopień doskonałości. Dzięki czemu mógł wypełnić swoje życiowe zadania jako kapłan, a później jako biskup. W 1865 roku rodzina Nowowiejskich przeniosła się do Radomia. Pierwszym nauczycielem dla przyszłego błogosławionego był ojciec, który nauczył go pisania i czytania po polsku i rosyjsku. Od czwartej klasy uczęszczał do Gimnazjum Gubernialnego w Radomiu, gdzie w 1874 r. otrzymał świadectwo dojrzałości. Tego samego roku, było to prawdopodobnie w czerwcu, rodzina Nowowiejskich przeprowadziła się do Płocka i zamieszkała przy ul. Więziennej 26. 29 czerwca 1874 r. roku Antoni Julian przyjął sakrament bierzmowania w płockiej katedrze z rąk bp. Aleksandra Kazimierza Gintowt – Dziewałtowskiego.

„Każdy ma swojego wielkiego i bliskiego. Nie zawsze każdy bliski musi być wielki, ale każdy wielki jest bliski. To jest to szczęście Płocczan i Diecezji Płockiej o bardzo dużych tradycjach i także dla mieszkańców miasta Działdowa, że patronuje im Arcybiskup, który naprawdę zapisał się na kartach Polski i Kościoła wielkim dorobkiem i znaczeniem. Ja go stawiam obok tych ludzi Kościoła, którzy stworzyli niepodległość, jak kardynał Kakowski i kardynał Hlond, biskup Bandurski. Jest to czas wielkich ludzi i Kościoła oddanych służbie Polski”.
Prof. Wiesław Jan Wysocki, UKSW.

525 słów, 3 minuty czasu czytania.

Antoni Julian Nowowiejski (1858–1941) był polskim arcybiskupem Płocka, historykiem i męczennikiem, który zginął w niemieckim obozie koncentracyjnym Soldau (Działdowo) w 1941 roku, beatyfikowany przez papieża Jana Pawła II jako jeden ze 108 Męczenników II Wojny Światowej. Urodził się w Lubieni, ukończył Akademię Duchowną w Petersburgu, pełnił ważne funkcje kościelne i został patronem miasta Działdowa za swoją służbę i męczeństwo.

Działalność i dziedzictwo:

Studiował w Petersburgu, święcenia kapłańskie przyjął w katedrze płockiej 10 lipca 1881 roku.
Był cenionym historykiem i działał na rzecz diecezji płockiej.
Jego męczeńska śmierć, wraz z bp. Leonem Wetmańskim, symbolizuje martyrologię polskiego duchowieństwa w czasie II wojny światowej.

Ks. Ignacy Kłopotowski (błogosławiony; 1866-1931), Pasterze diecezjalni obecni biskupi w Królestwie Polskim

293 słów, 2 minuty czasu czytania.

19 stycznia 2026 r. w kaplicy działdowskiego zamku odbyła się ogólnopolska konferencja historyczna zatytułowana „Martyrologia ludności północnego Mazowsza i Działdowszczyzny w latach 1939-1945”. Wydarzenie to stanowiło część tegorocznych obchodów „Dnia Pamięci Ofiar Obu Totalitaryzmów na Warmii i Mazurach”. Konferencja składała się z trzech paneli, w trakcie których prelegenci z różnych zakątków Polski wygłosili 13 referatów dotyczących represji i krzywd, jakie w okresie II wojny światowej spotkały ludność polską ze strony okupantów: Niemców i Sowietów. Wśród prelegentów znaleźli się m.in. pracownicy Muzeum Pogranicza – dr Radosław Wiśniewski oraz mgr Krzysztof Siemianowski, Andrzej Rutecki ze Stowarzyszenia „Pamięć i Tożsamość”, dr Jakub Maria Kowalski z UKSW w Warszawie oraz Bartosz Januszewski z IPN w Gdańsku. Po zakończeniu każdego z paneli odbywały się dyskusje, w trakcie których zgromadzeni goście wymieniali się poglądami i spostrzeżeniami na temat wygłoszonych referatów.

Konferencja została podzielona na trzy panele tematyczne. Panel I koncentrował się na funkcjonowaniu obozu Soldau, działalności gestapo, transporcie więźniów do obozów koncentracyjnych oraz stanie badań nad represjami w regionie. Panel II dotyczył konkretnych zbrodni, takich jak egzekucje w Lesie koło Makowa Mazowieckiego, eksterminacji duchowieństwa i nauczycieli (szczególną uwagę poświęcono Męczennikom Pasjonistom z Przasnysza), postaci sprawców (w tym funkcjonariuszy gestapo) oraz wykorzystania źródeł archiwalnych, w tym niemieckich. Panel III miał charakter bardziej syntetyczny i obejmował analizę miejsc pochówku oraz cmentarzy wojennych, biografii ofiar i świadków, a także przykłady mikrohistorii rodzin dotkniętych dwoma totalitaryzmami oraz refleksje nad pamięcią i formami upamiętnienia.

Wśród obecnych nie zabrakło Ojców Pasjonistów, Siostry Donaty klaryski kapucynki z Przasnysza, współorganizatora konferencji profesora Leszka Zygnera z PANS w Ciechanowie oraz dyrektora Instytutu Północnego im. Wojciecha Kętrzyńskiego dr. Jerzego Kiełbika. Obecni byli także reprezentanci biskupa Szymona Stułkowskiego z Płocka, dyrektor Muzeum Pogranicza Patryk Kozłowski, członkowie rodzin pomordowanych oraz przedstawiciele działdowskich stowarzyszeń i instytucji.

https://plock.gosc.pl/doc/9571829.Dzialdowo-Zobowiazuje-nas-pamiec-o-meczennikach

265 słów, 1 minuta czasu czytania.

Dzień Pamięci Ofiar Obu Totalitaryzmów na Warmii i Mazurach (18.01.2026) przeszedł do historii. W Działdowie spotkaliśmy się po raz szósty, a wydarzenie to jest odpowiedzią na apel Sejmiku Województwa Warmińsko-Mazurskiego z 26 maja 2020 roku, który powstał z inicjatywy mieszkańców regionu.

O godzinie czternastej w działdowskim Sanktuarium Męczenników – abp. Antoniego Juliana Nowowiejskiego i bp. Leona Wetmańskiego – odprawiona została uroczysta msza święta pod przewodnictwem Biskupa Płockiego Szymona Stułkowskiego. W koncelebrze uczestniczyli biskupi toruńscy: Biskup Ordynariusz Arkadiusz Okrój oraz Biskup Senior Andrzej Suski, a także Ojciec Prowincjał Pasjonistów w Polsce, o. Łukasz Andrzejewski, Dziekan dekanatu działdowskiego ks. Kan. Stanisław Kadziński, Proboszcz parafii św. Katarzyny Szymon Chachulski oraz kapłani z diecezji płockiej i toruńskiej. W mszy świętej wzięli również udział przedstawiciele bratnich kościołów, licznie zgromadzeni mieszkańcy Działdowa oraz zaproszeni goście.

Po mszy uczestnicy udali się na plac dawnego obozu KL Soldau, gdzie przy pomniku poświęconym ofiarom niemieckiego i sowieckiego terroru odczytano apel pamięci, złożono wieńce oraz zapalono znicze. Przybyły liczne delegacje z różnych części regionu.
„Tego dnia w sposób szczególny czcimy pamięć ludzi, których życie zostało przerwane lub złamane przez nazizm i komunizm – systemy oparte na przemocy, pogardzie, represjach, odczłowieczeniu i zbrodni” – powiedział do zgromadzonych Marek Kuchciński, Marszałek Województwa Warmińsko-Mazurskiego.

Data 18 stycznia nie jest przypadkowa. Burmistrz Działdowa, Grzegorz Mrowiński, podkreślił: „Nieprzypadkowo spotykamy się w Działdowie, w miejscu uświęconym krwią tysięcy niewinnych ofiar. Spotykamy się tutaj nie tylko po to, aby upamiętnić ofiary działdowskich obozów. Dziś wspominamy wszystkie niewinne ofiary jednego z najtragiczniejszych okresów w historii ludzkości. Pamięć o ofiarach to nasz obowiązek wobec tych, którzy już nigdy nie będą mogli opowiedzieć swojej historii. To nasza odpowiedzialność” – zaznaczył burmistrz.

Zdj. Karol Wrombel / Ryszard Makszyński