🙏28 maja 1941 roku, umiera w KL Soldau, męczennik wiary i świadek prawdy- Arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski, biskup diecezji płockiej.

🔹„Postać błogosławionego Arcybiskupa pozostaje wyjątkowym świadectwem wiary, odwagi oraz wierności Kościołowi i Ojczyźnie aż do końca. Upamiętnianie Jego życia i męczeństwa stanowi cenną inicjatywę służącą zachowaniu pamięci o historii oraz przekazywaniu wartości ważnych dla kolejnych pokoleń”-podkreśla Bp Szymon Stułkowski, ordynariusz Diecezji Płockiej.

🔸Biskup Toruński Senior Andrzej Suski zaznacza, że „męczennicy z obozu w Działdowie przez swoją śmierć zaświadczyli o miłości do Chrystusa i Kościoła. Męczeńska śmierć błogosławionych abp. Antoniego Juliana Nowowiejskiego i bp. Leona Wetmańskiego, kapłanów i zakonników oraz katolików świeckich sprawiła, że ziemia działdowska stała się bezcenną relikwią nasiąkniętą krwią pomordowanych”.

Arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski pozostawił niezatarty ślad w dziejach Kościoła i Polski. Pasterz – Męczennik był świadkiem prawdy i wiary. Prawdę głosił, a wiarę wyznawał. Był kryształowym Polakiem – katolikiem, postacią wysoko cenioną w Płocku, na Mazowszu, w Polsce i w Watykanie. Dlatego w czasie okupacji był niewygodnym dla hitlerowskich władz. Arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski pozostawił niezatarty ślad w dziejach Kościoła i Polski. Po świętym Wojciechu i świętym Stanisławie jest trzecim polskim biskupem – męczennikiem wyniesionym na ołtarze.

Urodził się 11 lutego 1858 roku w Lubieni (ówczesna diecezja sandomierska). Święcenia kapłańskie otrzymał 10 lipca 1881 roku w katedrze płockiej. Życie kapłańskie Antoniego Juliana Nowowiejskiego upływało odtąd w gorliwej służbie trzech instytucji: seminarium duchownego, kurii biskupiej i katedry płockiej. Nominację na biskupa płockiego otrzymał od papieża Piusa X 12 czerwca 1908 roku. Sakrę biskupią otrzymał 6 grudnia 1908 roku w Petersburgu, natomiast ingres do płockiej katedry odbył się 10 stycznia 1909 roku.

🔻8 marca 1941 r. w sobotę koło południa do obozu w Działdowie przybył transport duchownych z Płocka i okolic. W obozie znalazł się również arcybiskup Nowowiejski i biskup pomocniczy płocki Leon Wetmański. Nieograniczona władza załogi obozowej, bez jakiejkolwiek odpowiedzialności, w większości przypadków prowadziła do okrutnego znęcania się nad więźniami, szczególnie nad duchownymi. Arcybiskup Antoni Julian Nowowiejski był ofiarą wyjątkowo bestialskiego traktowania.

🔻W Wielki Piątek, 11 kwietnia 1941 roku, podczas spaceru, został uderzony batem przez młodego esesmana, co spowodowało, że chwycił się za głowę i upadł. Za odmowę wyrzeczenia się wiary i podeptania Krzyża Chrystusa został brutalnie pobity i torturowany w pomieszczeniu nazywanym „oprawnią”, gdzie niemieccy zbrodniarze znęcali się nad więźniami.

🔻Do końca życia w tym okrutnym miejscu pozostał Niezłomny – wierny Bogu i Ojczyźnie. Przez dwa tygodnie przed śmiercią nie miał już siły wstać. Leżał na barłogu, przykryty futrem, nie przyjmując żadnego posiłku. Modlił się wspólnie z księżmi i samotnie, prosząc Boga o skrócenie cierpień oraz o odpuszczenie win oprawcom.

Zmarł 28 maja 1941 roku, a ta data została przyjęta jako oficjalna data jego śmierć.

W czwartek 28 maja o godzinie 18.00 odbędzie się internetowa premiera filmu pt. „Arcybiskup” w reżyserii ks. kan. Grzegorza Mierzejewskiego z diecezji płockiej. Film można obejrzeć na profilu facebookowym Stowarzyszenia „Pamięć i Tożsamość”.

Film opowiada o życiu, posłudze biskupiej i męczeńskiej śmierci Arcybiskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego, wybitnego Polaka i patrioty, płockiego arcybiskupa i męczennika z obozu KL Soldau. Film został objęty honorowym patronatem J.E. ks. bp Szymona Stułkowskiego ordynariusza Diecezji Płockiej. Właśnie 28 maja obchodzić będziemy 85. rocznicę męczeńskiej śmierci Arcybiskupa Antoniego Juliana Nowowiejskiego, jednego z najwybitniejszych duchownych okresu XX – lecia międzywojennego.

W najnowszym numerze miejskiej gazety ukazał się artykuł poświęcony deportacji sióstr Klarysek Kapucynek z Przasnysza do niemieckiego obozu KL Soldau (Działdowo). Autorem artykułu jest Siostra Maria Donata od Najświętszego Serca Pana Jezusa, Klaryska Kapucynka z Klasztoru w Przasnyszu.

S. Kowalska Mieczysława (Maria Teresa od Dzieciątka Jezus) OMCap. – błogosławiona, klasztor w Przasnyszu. Urodzona 19 września 1902 roku. Od młodych lat prowadziła głębokie życie pobożne, np. należała do wielu bractw, m.in. Szkaplerza Niepokalanego Poczęcia Serca Jezusowego, Żywego Różańca, Matki Bożej Dobrej Śmierci czy Apostolstwa Chorych. W wieku 13 lat przystąpiła do I Komunii św. W dniu 23 stycznia 1923 roku wstąpiła do zakonu Mniszek Klarysek Kapucynek w Przasnyszu (klasztor klauzurowy). 12 sierpnia 1923 roku rozpoczęła nowicjat, przyjmując imię Maria Teresa od Dzieciątka Jezus. Śluby wieczyste złożyła 26 lipca 1928 roku. W obozie Soldau przebywała od 2 kwietnia 1941 roku do dnia swojej śmierci tj. do 25 lipca 1941 roku.

298 słów, 2 minuty czasu czytania.

🔻W tym roku obchodzimy 85. rocznicę męczeńskiej śmierci młodego księdza Leona Kulasińskiego z diecezji płockiej, który zmarł w KL Dachau.
😊Z radością prezentujemy Państwu kolejną publikację stowarzyszenia, poświęconą życiu, działalności oraz męczeństwu ks. Leona, który był również więźniem obozu Soldau.

👉”Leon Kulasiński znajdował się w niemieckiej niewoli w obozach śmierci, dwadzieścia miesięcy. W tym piekle kacetów dawał dobry przykład kapłańskiego życia, podnosił na duchu, obdarzał radością współwięźniów. Kapłańskim sercem przyjmował cierpienie, które otrzymał z dopustu Bożego. Pomimo nienawiści i pogardy dla człowieka, ks. Leon zachował godność. Przykład jego życia jako więźnia, jest świadectwem wspaniałej miłości chrześcijańskiej, która spotkała się z nienawiścią w piekle obozu koncentracyjnego”.

🗣️Z recenzji dr Anny Jagodzińskiej:

„Publikacja Andrzeja Ruteckiego „Przeszedł dobrze czyniąc. Ks. Leon Kulasiński (1911-1941) męczennik z KL Dachau” jest monografią – poprzez osobę polskiego kapłana, męczennika, więźnia niemieckiego obozu koncentracyjnego Dachau – poświęconą tragicznym losom duchowieństwa katolickiego na terenie diecezji płockiej i ziemi działdowskiej podczas niemieckiej okupacji w latach 1939-1945, włączonych do Trzeciej Rzeszy niemieckiej. Prześladowania księży stanowią ważny i znamienny epizod planowej eksterminacji polskich elit na terenach włączonych do Niemiec. Brak jednak, jak dotąd, szerszych badań nad losami księży z ośrodków lokalnych – parafii i dekanatów. Tak więc recenzowana praca wypełnia jedną z tych luk i wnosi poprzez to istotny wkład do refleksji naukowej.

Jednak szczególną jej wartością jest wymiar popularyzatorski, jakże ważny współcześnie, gdy polskie społeczeństwo przechodzi ważne zmiany w sferze pamięci zbiorowej o czasach II wojny światowej. Książka Andrzeja Ruteckiego znakomicie wpisuje się w nurt polskiej historiografii, a tym samym potrzebę upamiętniania, ale i przypominania wydarzeń podczas niemieckiej okupacji w latach 1939-1945, jest bowiem wkładem w budowę pamięci kulturowej, szczególnie społeczności diecezji płockiej i ziemi działdowskiej. Na uwagę zasługuje szeroki kontekst, w którym osadza Autor omawiane treści. Publikacja jest także wyrazem troski o pamięć o tych, którzy przeszli przez niemieckie obozy koncentracyjne”.

94 słowa, 1 minuta czasu czytania.

9 kwietnia 2026 roku odbyła się promocja książki „Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady” – wydarzenie, które przyciągnęło osoby zainteresowane historią i pamięcią o trudnych losach związanych z tym miejscem.

Spotkanie było okazją nie tylko do poznania samej publikacji, ale też do rozmów, refleksji i wymiany myśli z autorami oraz uczestnikami wydarzenia. Atmosfera była bardzo poruszająca – widać było, że temat nadal budzi silne emocje i potrzebę rozmowy.
Dziękujemy wszystkim, którzy byli obecni i współtworzyli to spotkanie. Szczególne podziękowania kierujemy do organizatorów spotkania: Centrum Dialogu Kulturowego „Dom Wesołka” i Pani Daria Zarodkiewicz.

Zdj. Archiwum CDK „Dom Wesołka”

188 słów, 1 minuta czasu czytania.

W czwartek 26 marca 2026 r. odbyła się w Muzeum Pogranicza promocja książki „Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady”, pod honorowym patronatem Grzegorza Mrowińskiego Burmistrza Miasta Działdowo.
Autorami publikacji są Andrzej Rutecki, wiceprezes Stowarzyszenia „Pamięć i Tożsamość” oraz dr Anna Jagodzińska, były pracownik Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN.

Podczas spotkania Andrzej Rutecki podkreślał, że książka jest zwieńczeniem pracy badawczej nad dokumentami archiwalnymi z IPN (w największym stopniu chodzi o dokumenty wytworzone przez Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich (Hitlerowskich) w Polsce z lat 40. i 50. tych i okręgowej komisji, która badała zbrodnie, których dopuścili się Niemcy w Lager Soldau, a także swoistym podsumowaniem 10. letniej działalności Stowarzyszenia Odnowy Chrześcijańskiej Pamięć i Tożsamość w Działdowie.
Po prezentacji książki rozgorzała ciekawa dyskusja pomiędzy zgromadzonymi gośćmi a autorem, która dotyczyła planów na przyszłość związanych z upamiętnianiem więźniów niemieckiego obozu Soldau. Głos zabrali m.in. Jerzy Buczyński, reprezentujący rodziny ofiar obozów NKWD w Ciechanowie i Działdowie oraz Jaromir Skrzypecki, nadleśniczy w Nadleśnictwie Dwukoły. Na promocji obecny był prezes Stowarzyszenia Zenon Gajewski, spotkanie prowadził Krzysztof Siemianowski z Muzeum Pogranicza. Na końcu można było otrzymać publikację wraz z podpisem autora.

Fotografie i tekst: Małgorzata Czerwińska

275 słów, 1 minuta czasu czytania.

__________________________________________________________________________________________

Dzisiaj przypada Międzynarodowy Dzień Pisarzy, dlatego jest to dobry moment, aby poinformować o wydaniu kolejnej publikacji członków naszego stowarzyszenia dr Anny Jagodzińskiej i Andrzeja Ruteckiego pt. „Lager Soldau. Utajony ośrodek zagłady”.

Co znajdziemy w publikacji❓❓
📌W pierwszej części książki czytelnik zapozna się z ogólną historią niemieckiego obozu Soldau oraz historią miasta w dniu wybuchu wojny. Z obszernej historiografii wybrano najważniejsze fakty, które stanowią syntetyczny opis wydarzeń związanych z hitlerowskimi zbrodniami na ziemi Działdowskiej, działalnością Selbstschutzu, eksterminacją polskiej inteligencji, w tym duchowieństwa, holocaustem Żydów, a także stanem badań nad faktycznymi ofiarami oraz liczbą pomordowanych w tym utajonym ośrodku zagłady. W dalszej części pracy czytelnik będzie mógł zapoznać się z krótkim zarysem obozu hitlerowskiego, przejściowego dla dzieci w Iłowie-Osadzie, a także z historią nakazowo-rozdzielczego obozu NKWD, który funkcjonował w Działdowie w 1945 roku.

📌W drugiej części książki czytelnik będzie mógł zapoznać się z licznymi relacjami i zeznaniami byłych więźniów oraz osób, które badały losy ofiar hitlerowskiego obozu Soldau (Działdowo).

➡️Ponad 60 relacji byłych więźniów i świadków obozu Soldau
➡️Bogata dokumentacja zdjęciowa (50 str.)
➡️Aneksy
➡️Indeks osób
➡️Oprawa miękka ze skrzydełkami
➡️Format 16,5 x 23,5 cm
➡️Liczba stron 534

406 słów, 2 minuty czasu czytania.

Antoni Julian urodził się 11 lutego 1858 r. we wsi Lubienia, w parafii Krynki k. Opatowa,
w ówczesnej diecezji sandomierskiej. Został ochrzczony 13 lutego przez ks. Jana Myślińskiego-proboszcza kościoła pw. Wniebowzięcia NMP i św. Marcina w Krynkach.
Poniżej odpis metryki chrztu Antoniego Juliana Nowowiejskiego (19.11.1989 r.)

Akt nr 16 z roku 1858
Działo się we wsi Krynkach dnia trzynastego lutego tysiąc osiemset pięćdziesiątego ósmego roku
o godzinie dziewiątej rano. Stawił się Antoni Nowowiejski lat pięćdziesiąt trzy mający, nadleśniczy
w Leśniczówce Iłża zamieszkały w Lubieni w obecności Jana Kucharskiego lat czterdzieści sześć
i Franciszka Sadowskiego lat trzydzieści sześć mających kolonistów w Lubieni zamieszkałych i okazał nam dziecię płci Męskiej urodzone w Lubieni z Jego Małżonki Marianny z Sutkowskich mającej lat trzydzieści sześć. Dziecięciu temu na Chrzcie świętym nadano imiona Antoni Julian, a urodzonemu dnia jedenastego lutego b. r. o godz. 7 rano. Rodzicami jego chrzestnymi byli Augustyn Piątek i jego żona Teresa. Akt ten stawiającemu i świadkom pisać nieumiejącym przeczytawszy razem z Ojcem podpisaliśmy.
Tu złożono podpisy
Ks. Myśliński
Antoni Nowowiejski
Krynki, 1989.11.19
Na marginesie aktu jest notatka
„został biskupem w 1909 r. w Płocku”

Nowowiejscy byli bardzo pobożni. Z rodzinnego domu późniejszy Biskup płocki wyniósł wartości religijne i patriotyczne, a także głęboką wiarę i wysoką kulturę duchową. Wielu uważało, że był obdarzony zdolnościami i niezwykłą siłą woli. Współpracował z łaską czyli osiągnął znaczny stopień doskonałości. Dzięki czemu mógł wypełnić swoje życiowe zadania jako kapłan, a później jako biskup. W 1865 roku rodzina Nowowiejskich przeniosła się do Radomia. Pierwszym nauczycielem dla przyszłego błogosławionego był ojciec, który nauczył go pisania i czytania po polsku i rosyjsku. Od czwartej klasy uczęszczał do Gimnazjum Gubernialnego w Radomiu, gdzie w 1874 r. otrzymał świadectwo dojrzałości. Tego samego roku, było to prawdopodobnie w czerwcu, rodzina Nowowiejskich przeprowadziła się do Płocka i zamieszkała przy ul. Więziennej 26. 29 czerwca 1874 r. roku Antoni Julian przyjął sakrament bierzmowania w płockiej katedrze z rąk bp. Aleksandra Kazimierza Gintowt – Dziewałtowskiego.

„Każdy ma swojego wielkiego i bliskiego. Nie zawsze każdy bliski musi być wielki, ale każdy wielki jest bliski. To jest to szczęście Płocczan i Diecezji Płockiej o bardzo dużych tradycjach i także dla mieszkańców miasta Działdowa, że patronuje im Arcybiskup, który naprawdę zapisał się na kartach Polski i Kościoła wielkim dorobkiem i znaczeniem. Ja go stawiam obok tych ludzi Kościoła, którzy stworzyli niepodległość, jak kardynał Kakowski i kardynał Hlond, biskup Bandurski. Jest to czas wielkich ludzi i Kościoła oddanych służbie Polski”.
Prof. Wiesław Jan Wysocki, UKSW.